Set theory, Venn diagrams, operations aur cartesian product — Applied Maths Class 11
🔵 Sets — Definition aur Representation
Set ek well-defined collection of objects hai. "Well-defined" matlab: clearly pata ho koi cheez set mein hai ya nahi.
Roster Form: Elements list karte hain — A = {1, 2, 3, 4, 5}
Set Builder Form: Rule define karte hain — A = {x : x ∈ N, x ≤ 5}
Types of Sets
Type
Definition
Example
Empty Set (∅)
Koi bhi element nahi
{} ya ∅
Singleton Set
Exactly 1 element
{5}
Finite Set
Count ho sakta hai
{1,2,3,4,5}
Infinite Set
Count nahi hota
N = {1,2,3,...}
Universal Set (U)
Sabka superset
Problem ke hisab se
Power Set P(A)
All subsets
If A={1,2}, P(A)={∅,{1},{2},{1,2}}
Agar A mein n elements hain → Subsets = 2ⁿ, Power set mein 2ⁿ elements
Subsets aur Intervals
A ⊆ B: Har element of A, B mein bhi hai
Proper subset A ⊂ B: A ⊆ B but A ≠ B
Intervals (Real Numbers):
[a,b] = {x : a ≤ x ≤ b} (closed)
(a,b) = {x : a < x < b} (open)
[a,b) = {x : a ≤ x < b} (half-open)
Set Operations
A ∪ B = Elements in A ya B ya dono mein
A ∩ B = Elements jo A aur B dono mein hain
A − B = Elements jo A mein hain but B mein nahi
A' = Elements jo U mein hain but A mein nahi
De Morgan's Laws:
(A ∪ B)' = A' ∩ B'
(A ∩ B)' = A' ∪ B'
Relation ek set ke do elements ke beech ek mapping hai — actually Cartesian product ka subset hai.
Cartesian Product: A × B = {(a,b) : a ∈ A, b ∈ B}
If |A| = m, |B| = n → |A × B| = mn
Relation R: A → B means R ⊆ A × B
Domain of R = set of first elements
Range of R = set of second elements
Example: A = {1,2}, B = {a,b,c}
A × B = {(1,a),(1,b),(1,c),(2,a),(2,b),(2,c)} — 6 elements
R = "first element + 1 = 2" → R = {(1,a)} ← ek possible relation
R = {(1,a),(2,b)} → Domain = {1,2}, Range = {a,b}