Boolean algebra aur linear equations bhi — Class 12 Applied Maths
Matrix ek rectangular arrangement hai numbers ya elements ka, rows aur columns mein. Isko bold capital letter se denote karte hain jaise A, B, C.
Sirf ek row hoti hai
Sirf ek column hota hai
Rows = Columns
Diagonal = 1, baki = 0
Sare elements 0
Off-diagonal = 0
A = [[1,2],[3,4]] aur B = [[5,6],[7,8]]
A + B = [[1+5, 2+6],[3+7, 4+8]] = [[6,8],[10,12]]
3 × [[1,-2],[0,4]] = [[3,-6],[0,12]]
A (m×n) aur B (n×p) ko multiply kar sakte hain. Result (m×p) hoga. Ye tabhi possible hai jab A ki columns = B ki rows.
A = [[1,2],[3,4]] × B = [[5,6],[7,8]]
C₁₁ = 1×5 + 2×7 = 5+14 = 19
C₁₂ = 1×6 + 2×8 = 6+16 = 22
C₂₁ = 3×5 + 4×7 = 15+28 = 43
C₂₂ = 3×6 + 4×8 = 18+32 = 50
A×B = [[19,22],[43,50]]
Sirf square matrices ka determinant hota hai. Isko |A| ya det(A) likhte hain.
A = [[3,1],[5,2]]
|A| = 3×2 − 1×5 = 6 − 5 = 1
A = [[1,2,3],[0,1,4],[5,6,0]]
|A| = 1(1·0 − 4·6) − 2(0·0 − 4·5) + 3(0·6 − 1·5)
= 1(0−24) − 2(0−20) + 3(0−5)
= −24 + 40 − 15 = 1
| Property | Statement |
|---|---|
| Transpose | |Aᵀ| = |A| |
| Row swap | Do rows swap karo → sign change hoga |
| Proportional rows | Koi 2 rows proportional hain → |A| = 0 |
| Scalar | |kA| = kⁿ|A| for n×n matrix |
| Product | |AB| = |A|·|B| |
| Singular | |A| = 0 → matrix singular (non-invertible) |
A = [[4,7],[2,6]]
|A| = 4×6 − 7×2 = 24 − 14 = 10
A⁻¹ = (1/10)[[6,−7],[−2,4]] = [[0.6,−0.7],[−0.2,0.4]]
Check: A · A⁻¹ = I ✓
n equations aur n unknowns wala system. Matrix form: AX = B
2 ya 3 equations ke liye determinant method se direct solution:
2x + 3y = 8
x − y = 1
D = |2,3; 1,−1| = 2(−1)−3(1) = −2−3 = −5
Dx = |8,3; 1,−1| = 8(−1)−3(1) = −8−3 = −11
Dy = |2,8; 1,1| = 2(1)−8(1) = 2−8 = −6
x = Dx/D = −11/−5 = 2.2
y = Dy/D = −6/−5 = 1.2
Check: 2(2.2)+3(1.2) = 4.4+3.6 = 8 ✓
George Boole ne develop ki — digital circuits aur logical reasoning ke liye. Sirf 2 values: 0 (False) aur 1 (True).
| Operation | Symbol | Name | Meaning |
|---|---|---|---|
| AND | A · B ya A ∧ B | Conjunction | Dono true tabhi result true |
| OR | A + B ya A ∨ B | Disjunction | Koi ek true tabhi result true |
| NOT | A' ya Ā ya ¬A | Complement/Negation | True ↔ False |
| A | B | A AND B | A OR B | A' | A XOR B |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |
| 0 | 1 | 0 | 1 | 1 | 1 |
| 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 1 | 1 | 1 | 1 | 0 | 0 |
| Law | AND form | OR form |
|---|---|---|
| Identity | A · 1 = A | A + 0 = A |
| Null/Domination | A · 0 = 0 | A + 1 = 1 |
| Idempotent | A · A = A | A + A = A |
| Complement | A · A' = 0 | A + A' = 1 |
| Double negation | (A')' = A | |
| Commutative | AB = BA | A+B = B+A |
| Associative | (AB)C = A(BC) | (A+B)+C = A+(B+C) |
| Distributive | A(B+C) = AB+AC | A+BC = (A+B)(A+C) |
| Absorption | A(A+B) = A | A+AB = A |
A=1, B=0:
(A+B)' = (1+0)' = 1' = 0
A'·B' = 0·1 = 0 ✓
(A·B)' = (1·0)' = 0' = 1
A'+B' = 0+1 = 1 ✓
F = A'B + AB' + AB
= A'B + A(B' + B) [AB'+AB = A(B'+B)]
= A'B + A·1 [B'+B=1]
= A'B + A
= (A'+A)(A+B) [Distributive]
= 1·(A+B)
= A + B